Vaccineren hoort bij de vaste zorg voor een paard, maar welke prikken nodig zijn en hoe vaak je ze herhaalt, hangt af van waar je paard staat en of je wedstrijden rijdt. Hieronder de basis, een werkbaar schema en de eis die de KNHS aan wedstrijdpaarden stelt.
De twee basisentingen: tetanus en influenza
Vrijwel elk paard in Nederland krijgt twee entingen als basis.
Tetanus (klem) is een bacteriële infectie die via wondjes het lichaam binnenkomt. Paarden zijn er extra gevoelig voor, de ziekte verloopt vaak dodelijk en er is nauwelijks behandeling als het eenmaal zover is. Bescherming via vaccinatie is daarom de standaard, ongeacht of je ooit een wedstrijd rijdt.
Influenza (paardengriep) is een besmettelijke luchtweginfectie die zich snel verspreidt waar veel paarden samenkomen: pensionstallen, wedstrijdterreinen, transport. Een uitbraak kan een heel stalterrein dagen tot weken stilleggen. Voor recreatie is de enting sterk aangeraden; voor wedstrijdsport is ze verplicht (zie verderop).
Tetanus en influenza zitten vaak in één combinatieprik, zodat je paard niet twee keer apart geprikt hoeft te worden.
Naast de basis: rhinopneumonie en droes
Twee entingen komen er regelmatig bij, maar zijn geen standaardkeuze voor elk paard:
- Rhinopneumonie (EHV): vooral de varianten EHV-1 en EHV-4. EHV-1 kan luchtwegklachten, verwerpen bij drachtige merries en in zeldzame gevallen ernstige neurologische problemen geven. Vaccineren wordt op veel stallen aangeraden, zeker waar merries staan of waar veel paarden in- en uitlopen, maar het is doorgaans geen algemene verplichting.
- Droes: een zeer besmettelijke bacteriële infectie van de bovenste luchtwegen. Of een enting zinvol is, hangt af van het besmettingsrisico op jouw stal.
Of deze entingen passen, is een gesprek met je dierenarts en je stalhouder, geen vaste regel. De afweging verschilt per stalsituatie, leeftijd en of er drachtige merries in de buurt staan.
Westnijlvirus: nieuw in Nederland
Het westnijlvirus (WNV) komt voor bij vogels en gaat via de gewone huissteekmug (Culex pipiens) naar paarden en mensen. Paarden kunnen elkaar niet besmetten en geven het virus ook niet aan mensen door, meldt de NVWA.
Situatie. Sinds 2025 gaat het virus in Nederland bij paarden rond: op 15 oktober 2025 werd in Zuid-Holland de eerste officiële besmetting bij een paard vastgesteld. Volgens het RIVM stond het aantal gemelde paarden met het virus in 2026 op 29 oktober op 171. Ze kwamen vooral uit Zuid-Holland, Noord-Holland, Utrecht, Gelderland en Noord-Brabant.
Wat het met een paard doet. Volgens de NVWA krijgen 8 van de 10 besmette paarden geen klachten, krijgen 2 van de 10 milde griepachtige klachten en wordt ongeveer 1 op de 100 ernstig ziek, met bijvoorbeeld ongecoördineerd lopen, lichte verlamming of trillende lippen. De kans dat een paard eraan overlijdt is heel klein. Royal GD noemt hogere cijfers: bij ongeveer 10 procent van de paarden komen zenuwverschijnselen voor, en daarvan gaat ongeveer 35 procent dood of wordt geëuthanaseerd. De cijfers verschillen dus per bron.
Vaccin. Er zijn vaccins: Royal GD noemt er drie die in Nederland op de markt zijn. Volgens de NVWA is vaccineren tegen het westnijlvirus in Nederland niet verplicht en wordt het niet standaard geadviseerd. Het gaat vooral naar paarden die voor wedstrijden naar landen reizen waar het virus veel voorkomt. Overleg met je dierenarts of het bij jouw paard past. Royal GD noemt als schema twee prikken met 4 tot 6 weken ertussen, daarna jaarlijks, het liefst in het vroege voorjaar voor het muggenseizoen.
Melden. Heeft je paard klachten die passen bij het virus, zoals koorts, minder eetlust of verlammingsverschijnselen, bel dan je dierenarts. Een vermoeden melden is verplicht bij het Landelijk meldpunt dierziekten (045 546 31 88); ook dierenartsen en laboratoria moeten melden. Er is geen bestrijdingsplicht: volgens Royal GD heeft een besmetting geen directe gevolgen voor het paard of het bedrijf.
Voorkomen. De NVWA noemt als maatregelen: stilstaand water bij de stal weghalen, drinkbakken minstens een keer per week verversen, regentonnen mugdicht afdekken en paarden voor de avondschemering binnenhalen. Het muggenseizoen loopt van april tot en met oktober.
Een werkbaar schema
De exacte intervallen verschillen per vaccin, per fabrikant en per situatie. Onderstaand schema is de globale lijn die je in de praktijk veel ziet; je dierenarts bepaalt wat voor jouw paard klopt.
| Enting | Eerste reeks | Herhaling daarna |
|---|---|---|
| Tetanus | Twee prikken kort na elkaar, daarna een derde na enkele maanden | Volgens de bijsluiter; in Nederland vaak eens per twee jaar |
| Influenza | Drie prikken: de tweede 21 tot 60 dagen na de eerste, de derde 120 dagen tot 6 maanden en 21 dagen na de tweede (sinds 1 april 2024) | Recreatie en KNHS-wedstrijd: jaarlijks · FEI-internationaal: starten binnen 6 maanden en 21 dagen na de vorige enting |
| Rhinopneumonie (EHV) | Basisreeks volgens bijsluiter | Indien gekozen: meestal elke 6 maanden |
Een paard dat nog nooit geënt is, begint altijd met een basisreeks van meerdere prikken voordat de jaarlijkse of halfjaarlijkse herhaling ingaat. Eén losse prik geeft nog geen volledige bescherming. Plan de basisreeks dus ruim voordat je naar je eerste wedstrijd wilt, zodat de termijnen op tijd lopen.
De KNHS-eis voor wedstrijdpaarden
Wie onder de KNHS wedstrijden rijdt, krijgt te maken met een verplichte influenza-enting met strikte termijnen. De prikken en data moeten correct in het paspoort van het paard staan, ingevuld en afgetekend door de dierenarts. Op het wedstrijdterrein kan hierop gecontroleerd worden.
De kern van de eis komt op het volgende neer:
- De influenza-vaccinatie moet aantoonbaar geldig zijn op de dag dat je start.
- Er gelden minimum- en maximumtermijnen tussen de prikken van de basisreeks en tussen de herhalingen.
- Er geldt een wachtperiode van minimaal zeven dagen tussen de laatste prik en je start: een vers geprikt paard mag niet meteen de ring in.
- Loopt de geldigheid af of klopt een datum in het paspoort niet, dan mag je niet starten, ook niet als het paard gezond is.
Deze termijnen kunnen wijzigen en luisteren nauw. Verzin ze niet zelf en ga niet op een oude vuistregel af. Controleer de actuele eis op knhs.nl en laat je dierenarts de data in het paspoort bijhouden. Rijd je internationaal onder de FEI, dan gelden vaak nog striktere influenza-termijnen. Check die apart bij de FEI.
Wat het kost en hoe je het plant
Cijfers lopen uiteen per regio en praktijk, maar als richtlijn voor een gezond paard:
| Post | Indicatie per jaar |
|---|---|
| Influenza (jaarlijks of halfjaarlijks) | grofweg €40–€90 |
| Tetanus (uitgesmeerd over meerdere jaren) | grofweg €15–€30 |
| Rhinopneumonie, indien gekozen | grofweg €40–€90 |
Reken voor de basisentingen op een paar tientjes tot ruim honderd euro per jaar, afhankelijk van welke prikken je geeft en hoe vaak. Veel praktijken doen meerdere paarden op stal in één bezoek, wat de voorrijkosten drukt. Vraag ernaar als je paard in pension staat.
Een paar praktische punten:
- Zet de vervaldata in je agenda. Vooral bij wedstrijdpaarden is een gemiste influenza-termijn vervelend: je staat dan op het terrein zonder geldige enting.
- Laat het paspoort altijd direct aftekenen na het prikken. Een prik die niet in het paspoort staat, telt voor de KNHS niet mee.
- Combineer de vaccinatieafspraak met de jaarlijkse gebitscontrole en het mestonderzoek, dan ziet de dierenarts je paard in één bezoek.
- Een licht suf gevoel of een dikke plek op de prikplek de dag erna is normaal; aanhoudende koorts, sloomheid of niet willen eten niet: bel dan je dierenarts.
Kort samengevat
- Tetanus en influenza zijn de basis voor vrijwel elk paard; ze zitten vaak in één combinatieprik.
- Rhinopneumonie en droes zijn situatie-afhankelijk: overleg met dierenarts en stal.
- Westnijlvirus gaat sinds 2025 in Nederland rond bij paarden. Vaccineren is niet verplicht en wordt niet standaard geadviseerd; een vermoeden melden is wel verplicht.
- Een ongeënt paard start met een basisreeks voordat de jaarlijkse of halfjaarlijkse herhaling ingaat.
- Wedstrijdruiters volgen de KNHS influenza-termijnen strikt en houden het paspoort bij; bij twijfel telt de actuele eis op knhs.nl.
Dit overzicht helpt je het gesprek met je dierenarts voor te bereiden. Voor de exacte, actuele entingen en wedstrijdtermijnen blijft je dierenarts samen met knhs.nl de bron. Dit is geen vervanging van veterinair advies.
Bronnen (geverifieerd 2 september 2026, westnijlvirus, tetanus en termijnen 2 november 2026): Universitair Dierenziekenhuis Utrecht: Tetanus of klem, bestaat dat nog? · KNHS: Welke vaccinaties heeft mijn paard nodig voor wedstrijden? · FEI: Vaccinations (Veterinary Regulations) · NVWA: Wat is het westnijlvirus? · NVWA: Hoe herken ik het westnijlvirus? · NVWA: Hoe kan ik mijn paard beschermen tegen het westnijlvirus? · Royal GD: Westnijlvirus (dierziekte-informatie) · Royal GD: Dossier westnijlvirus · RIVM: Actualiteiten over westnijlkoorts
Zie ook: Dierenarts en gezondheid: vaccinaties, ontwormen en gebit · Wedstrijdkleding en tuig-reglement · Niveau: wedstrijd