Wie een eigen weide beheert, beheert ook de wormdruk erop. Het grootste deel van de parasietenlast van een paard komt namelijk uit het gras, niet uit het paard zelf. Met een vast ritme van mest ruimen, doordachte weide-indeling en gericht ontwormen houd je die druk laag — vaak met minder ontwormmiddel dan veel mensen denken.
Waarom het gras de bron is
De belangrijkste wormen bij volwassen paarden — kleine en grote bloedwormen (strongyliden) — leven een deel van hun cyclus buiten het paard. Eieren komen via de mest op de weide, ontwikkelen zich daar tot larven en kruipen tegen de grassprietjes op. Het paard eet ze binnen tijdens het grazen, waarna de cyclus zich herhaalt.
Dat verklaart twee dingen. Ten eerste: een paard met een lage besmetting kan op een vuile weide alsnog een hoge besmetting oplopen. Ten tweede: je grootste winst zit in het onderbreken van de buitenfase. Larven die je van de weide verwijdert voordat ze worden opgegeten, hoef je later niet met een ontwormmiddel te bestrijden.
Larven overleven het best in een vochtige, gematigde omgeving. Warme, droge zomerperiodes en stevige vorst doden een deel ervan; milde, natte weersomstandigheden laten de druk juist oplopen. Het hoogseizoen voor besmetting ligt daardoor meestal in het late voorjaar, de zomer en het vroege najaar.
Mest ruimen: de grootste hefboom
Geen enkele maatregel doet zoveel als regelmatig de mest van de weide halen. Je verwijdert er de eieren en larven mee voordat ze zich over het gras verspreiden.
Een werkbaar ritme voor de meeste weides:
- Minimaal twee keer per week mest ruimen, in het besmettingsseizoen liefst vaker.
- Bij een kleine weide met meerdere paarden loont dagelijks ruimen, omdat de druk per hectare daar het hoogst is.
- Mest niet op of langs de weide laten composteren waar regenwater het weer terugspoelt; voer het af of composteer het op afstand, waar de hitte van een goed broeiende composthoop de larven doodt.
Mest verslepen (slepen met een weidesleep) verspreidt de larven juist over een groter oppervlak. Dat kan alleen verantwoord op een heet, droog moment waarop je het perceel daarna enkele weken leeg laat staan, zodat de zon de larven afdoodt. Op een vochtige weide die in gebruik blijft, vergroot slepen de besmetting eerder dan dat het helpt.
Weiderotatie en bezetting
Hoe meer paarden op hoe minder grond, hoe sneller de wormdruk oploopt. Ruimte en rotatie werken in je voordeel:
| Maatregel | Wat het doet |
|---|---|
| Lagere bezetting per hectare | Minder mest per oppervlak, dus minder larven in het gras |
| Percelen afwisselen (rotatie) | Een leeggehaald perceel laat larven afsterven voor je het herbeweidt |
| Begrazing met runderen of schapen | Die nemen paardenwormlarven op zonder dat ze zich erin ontwikkelen — een natuurlijke "stofzuiger" |
| Niet te kort afgrazen | Larven zitten vooral onderaan de spriet; bij kaalgevreten gras eet het paard relatief meer larven |
Hoelang een perceel leeg moet staan om effectief te zijn, hangt sterk af van het weer en kan variëren van enkele weken tot maanden. Rust in een koude of juist gloeiend hete periode helpt meer dan rust in mild, vochtig weer.
Ontwormen op basis van mestonderzoek
Het advies van dierenartsen en parasitologen is de afgelopen jaren verschoven van vaste kalenderontworming naar gericht ontwormen op basis van mestonderzoek. De reden is resistentie: hoe vaker en routinematiger je ontwormt, hoe sneller wormen ongevoelig worden voor de beschikbare middelen — en het aantal werkzame middelen is beperkt.
Bij mestonderzoek bepaalt een laboratorium het aantal worm-eieren per gram mest (de EPG-waarde). Op basis daarvan ontworm je alleen de paarden die er werkelijk bovenuit komen. In de praktijk blijkt vaak dat een deel van een koppel de meeste eieren uitscheidt, terwijl andere paarden nauwelijks bijdragen.
Op hoofdlijnen ziet zo'n aanpak er zo uit:
- In het weideseizoen periodiek mestonderzoek per paard; alleen behandelen boven een door de dierenarts gehanteerde drempel.
- Specifieke parasieten zoals lintworm en de larven van horzels zijn met een gewoon mestonderzoek niet of slecht aantoonbaar; daarvoor wordt vaak een gerichte behandeling op een vast moment in het jaar geadviseerd, los van de uitslag.
- Jonge paarden (veulens, jaarlingen, enters) hebben een eigen risicoprofiel — onder meer spoelwormen — en vragen een ander schema dan volwassen dieren.
Welk middel, welke drempelwaarde en welk moment voor jouw paarden passen, hangt af van leeftijd, beweiding en regio. Laat dat schema opstellen door je dierenarts; verzin geen eigen dosering of interval. Actuele richtlijnen vind je via je dierenarts en bij de KNHS.
Resistentie controleren
Omdat resistentie het hele systeem ondermijnt, is het verstandig om af en toe te toetsen of een middel nog werkt. Dat kan met een mestonderzoek vóór en enkele weken ná de behandeling: blijft de eitelling onvoldoende dalen, dan werkt het middel op jouw bedrijf mogelijk niet meer en bespreek je met de dierenarts een alternatief. Zo voorkom je dat je blijft ontwormen met iets wat geen effect meer heeft.
In het kort
- De wormdruk zit vooral in het gras; daar ligt ook je grootste winst.
- Mest ruimen, minimaal twee keer per week, is de krachtigste en goedkoopste maatregel.
- Lagere bezetting, weiderotatie en meebegrazing door rund of schaap verlagen de druk verder.
- Ontworm gericht op basis van mestonderzoek, niet routinematig op de kalender — dat houdt de middelen werkzaam.
- Laat schema, drempelwaarden en middelkeuze opstellen door je dierenarts en toets af en toe of het middel nog werkt.
Zie ook: Dagelijkse verzorging van je paard · Dierenarts, vaccinaties en gebit · Jargon: termen uit de paardenwereld