Wie een eigen weide beheert, beheert ook de wormdruk erop. Paarden raken namelijk vooral via het gras besmet met wormen. Met een vast ritme van mest ruimen, doordachte weide-indeling en gericht ontwormen houd je die druk laag, vaak met minder ontwormmiddel dan veel mensen denken.
Waarom het gras de bron is
De belangrijkste wormen bij volwassen paarden zijn de kleine strongyliden, een soort maagdarmwormen. Ze leven een deel van hun cyclus buiten het paard. Eieren komen via de mest op de weide, ontwikkelen zich daar tot larven en kruipen tegen de grassprietjes op. Het paard eet ze binnen tijdens het grazen, waarna de cyclus zich herhaalt. Grote strongyliden (grote bloedwormen) worden in Nederland tegenwoordig vrijwel alleen nog incidenteel gevonden, bij extensief of semi-wild gehouden paarden en bij importpaarden.
Dat verklaart twee dingen. Ten eerste: een paard met een lage besmetting kan op een vuile weide alsnog een hoge besmetting oplopen. Ten tweede: je grootste winst zit in het onderbreken van de buitenfase. Larven die je van de weide verwijdert voordat ze worden opgegeten, hoef je later niet met een ontwormmiddel te bestrijden.
Het weer bepaalt hoe snel de druk oploopt. Bij warm en vochtig weer ontwikkelen de eieren zich binnen een week tot besmettelijke larven. In een niet al te warme zomer blijven die larven tot ongeveer drie maanden op de weide leven, en een deel overwintert zelfs. Daardoor loopt de besmetting vanaf juni op en is ze aan het einde van het weideseizoen het hoogst.
Mest ruimen: de basis
Regelmatig de mest van de weide halen is een van de belangrijkste maatregelen. Je verwijdert er de eieren en larven mee voordat ze zich over het gras verspreiden.
Een werkbaar ritme voor de meeste weides:
- Minimaal één keer per week in het voorjaar en twee keer per week in de zomer mest ruimen. Dat is het minimum: vaker ruimen verlaagt de druk verder. De Amerikaanse Merck Veterinary Manual noemt zelfs elke één tot drie dagen, dus de adviezen verschillen.
- Bij een kleine weide met meerdere paarden loont vaker ruimen, omdat de druk per hectare daar het hoogst is. Dagelijks ruimen helpt ook tegen lintwormen.
- Mest niet op of langs de weide laten composteren waar regenwater het weer terugspoelt; voer het af of composteer het op afstand. Paardenmest mag alleen terug het land op als hij volledig is gecomposteerd: in de hele hoop minstens een week lang een kerntemperatuur van 70 graden of hoger, met regelmatig omscheppen. Mest van veulens en jaarlingen hoort nooit op een paardenweide.
Mest verslepen (slepen met een weidesleep) helpt volgens de Merck Veterinary Manual alleen bij heet, droog weer: dan breekt de sleep de mesthopen uit elkaar en liggen de larven bloot aan de zon. Slepen vervangt het ruimen dus niet. Bij ander weer kun je de larven vooral over een groter oppervlak verdelen.
Weiderotatie en bezetting
Hoe meer paarden op hoe minder grond, hoe sneller de wormdruk oploopt. Ruimte en rotatie werken in je voordeel:
| Maatregel | Wat het doet |
|---|---|
| Lagere bezetting per hectare | Minder mest per oppervlak, dus minder larven in het gras |
| Percelen afwisselen (rotatie) | Zet veulens en jaarlingen op de schoonste percelen, waar het jaar ervoor geen jonge paarden liepen. Na een jaar zonder paarden is de besmetting flink lager, na twee jaar zijn bijna alle larven van de kleine strongyliden dood |
| Begrazing met runderen of schapen | Die nemen paardenwormlarven op zonder dat er nieuwe voor het paard ontstaan: een natuurlijke "stofzuiger". Let bij rundvee wel op leverbot |
| Niet te kort afgrazen en regelmatig maaien | Bij genoeg gras eten paarden niet vlak bij de mestplekken, waar de besmetting het grootst is; bij kaalgevreten gras wel. Maaien (bijvoorbeeld om te hooien) haalt larven van de graspunten. Dit staat soms op gespannen voet met het advies om een weide juist kort te houden voor een paard met overgewicht of hoefbevangenheidsrisico (zie Weidegang en buitenleven): overleg dan met de dierenarts welk risico zwaarder weegt |
Een korte rustperiode maakt een perceel niet veilig. Wissel je alleen van weide, zonder daarnaast mest te ruimen, dan moet je volgens de Leidraad Paard en Parasieten van de KNMvD (de beroepsorganisatie van dierenartsen) en Royal GD (de gezondheidsdienst voor dieren), een handleiding voor dierenartsen, afhankelijk van het weer wekelijks tot elke twee à drie weken omweiden. Eieren hebben in het voorjaar twee tot drie weken nodig om besmettelijk te worden en in de zomer een kleine week.
Ontwormen op basis van mestonderzoek
Het advies van dierenartsen en parasitologen is de afgelopen jaren verschoven van vaste kalenderontworming naar gericht ontwormen op basis van mestonderzoek. De reden is resistentie: hoe vaker en routinematiger je ontwormt, hoe sneller wormen ongevoelig worden voor de beschikbare middelen, en het aantal werkzame middelen is beperkt. De Leidraad noemt een vast schema van minstens vier keer per jaar achterhaald.
Bij mestonderzoek bepaalt een laboratorium het aantal worm-eieren per gram mest (de EPG-waarde). Op basis daarvan ontworm je alleen de paarden die er werkelijk bovenuit komen. Dat zijn er niet veel: ongeveer een derde van de volwassen paarden scheidt zoveel eieren uit (meer dan 200 EPG) dat behandelen wenselijk is, terwijl andere paarden nauwelijks bijdragen.
Op hoofdlijnen ziet zo'n aanpak er zo uit:
- In het weideseizoen periodiek mestonderzoek per paard; alleen behandelen bij meer dan 200 EPG in een individueel mestmonster (bij een poolmonster van meerdere paarden: meer dan 100 EPG). In het eerste jaar adviseert de Leidraad drie keer onderzoek: voor het weideseizoen, in de zomer en in september. Blijft de uitslag laag, dan kan het daarna minder vaak.
- Lintworm en paardenhorzel zijn met een gewoon mestonderzoek niet of slecht aantoonbaar. Lintworm toon je aan met een speekseltest; behandel alleen bij een aangetoonde of sterk vermoede besmetting. Een paardenhorzel vraagt meestal geen behandeling: eitjes van de benen halen helpt.
- Jonge paarden (veulens, jaarlingen, enters) hebben een eigen risicoprofiel (onder meer spoelwormen) en vragen een ander schema dan volwassen dieren.
Welk middel en welk moment voor jouw paarden passen, hangt af van leeftijd, beweiding en de situatie op je stal. Laat dat schema opstellen door je dierenarts; verzin geen eigen dosering of interval. Hoe mestonderzoek en ontwormen door het jaar heen verlopen, staat in Ontwormen van paarden.
Resistentie controleren
Omdat resistentie het hele systeem ondermijnt, is het verstandig om af en toe te toetsen of een middel nog werkt. Dat kan met een mestonderzoek op de dag van de behandeling en veertien dagen later (de FECRT, faecal egg count reduction test): blijft de eitelling onvoldoende dalen, dan werkt het middel op jouw bedrijf mogelijk niet meer en bespreek je met de dierenarts een alternatief. De Leidraad adviseert dit eens per twee jaar te doen. Zo voorkom je dat je blijft ontwormen met iets wat geen effect meer heeft.
In het kort
- De wormdruk zit vooral in het gras; daar ligt ook je grootste winst.
- Mest ruimen, minimaal één keer per week in het voorjaar en twee keer per week in de zomer, is een van de belangrijkste maatregelen.
- Lagere bezetting, weiderotatie en meebegrazing door rund of schaap verlagen de druk verder.
- Ontworm gericht op basis van mestonderzoek, niet routinematig op de kalender: dat houdt de middelen werkzaam.
- Laat schema, drempelwaarden en middelkeuze opstellen door je dierenarts en toets eens per twee jaar of het middel nog werkt.
Bronnen (geverifieerd 2 september 2026, mest ruimen, weiderotatie en ontwormen 2 november 2026): KNMvD en Royal GD: Leidraad Paard en Parasieten, uitgebreide versie 21 oktober 2024 · Merck Veterinary Manual: Parasite Control in Horses
Zie ook: Dagelijkse verzorging van je paard · Dierenarts, vaccinaties en gebit · Paardentermen: termen uit de paardenwereld