De vacht van een paard verandert twee keer per jaar mee met het seizoen, en dat bepaalt voor een groot deel hoe je het paard verzorgt. Of je moet scheren en wanneer een deken nodig is, hangt af van hoeveel het paard werkt en hoe het gehuisvest staat — niet van een vaste regel.
Hoe de vacht meebeweegt met het seizoen
Een paard krijgt zijn wintervacht niet door de kou, maar door de afnemende daglengte. Vanaf eind zomer begint de vacht langer en dichter te worden; in het voorjaar gebeurt het omgekeerde. Die twee overgangen heten de vachtwissel of het ruien.
Tijdens het ruien verliest een paard veel haar in korte tijd. Borstel in die periode wat vaker en grondiger: het haalt los haar weg, helpt de doorbloeding en geeft je een goede gelegenheid om de huid te controleren op kale plekken, korstjes of schuurplekken. Een rosborstel of speciale ruikam werkt hierbij beter dan een zachte borstel.
Een dichte wintervacht doet precies wat hij hoort te doen: hij isoleert. De haren gaan rechtop staan en houden een laag warme lucht vast. Een gezond paard met een normale wintervacht heeft het buiten zelden koud, ook niet bij vorst, zolang het droog kan staan en uit de wind kan.
Moet je een paard scheren?
Scheren is alleen nodig als de wintervacht een praktisch probleem wordt, en dat draait bijna altijd om zweet. Een paard met een volle wintervacht dat stevig werkt, zweet flink en droogt daarna langzaam op. Een paard dat lang nat en bezweet blijft, kan afkoelen en raakt moeilijker schoon en droog te krijgen.
Vuistregel: hoe meer een paard in de winter doorwerkt, hoe eerder scheren zinvol is.
| Situatie | Scheren? |
|---|---|
| Recreatiepaard, weinig werk in de winter | Doorgaans niet nodig |
| Regelmatig stevig werk, zweet flink onder het zadel | Vaak wel, geheel of gedeeltelijk |
| Wedstrijdpaard dat 's winters doortraint | Meestal wel |
| Ouder paard met een opvallend lange, krullende vacht | Overleg met de dierenarts (kan op Cushing wijzen) |
Er bestaan verschillende scheerpatronen, van een kleine strook op hals en borst tot vrijwel de hele vacht. Hoe meer je weghaalt, hoe sneller het paard opdroogt — maar ook hoe meer warmte het verliest en hoe meer dekens je nodig hebt. Een geschoren paard kan zijn eigen warmte niet meer goed vasthouden en heeft daarom hulp nodig.
Een laat opkomende, lange of krullende vacht bij een ouder paard is geen reden om standaard te scheren, maar wel om de dierenarts te raadplegen: het kan een signaal zijn van een hormonale aandoening.
Wanneer is een deken nodig?
Een deken is geen standaarduitrusting. Een gezond, ongeschoren paard met voldoende ruwvoer, beschutting en weidegang redt zich in een Nederlandse winter doorgaans prima zonder. Ruwvoer is daarbij belangrijker dan veel mensen denken: het verteren van hooi produceert warmte van binnenuit.
Een deken is wel zinvol of nodig in deze gevallen:
- Een geschoren paard — dat mist zijn isolatie en heeft afhankelijk van de temperatuur een deken nodig.
- Een ouder, zieker of mager paard — dat houdt warmte minder goed vast.
- Aanhoudende kou met regen en wind tegelijk — die combinatie koelt sterker af dan droge vorst.
- Een paard zonder beschutting dat de hele dag buiten staat in slecht weer.
Een deken bestaat in soorten en diktes (de vulling staat meestal in grammen, bijvoorbeeld 100, 200 of 400 gram). Een waterdichte uitloopdeken is iets anders dan een dunne staldeken. Te dik dekken is een reëel risico: een paard onder een te warme deken gaat zweten, en zweet onder een deken koelt juist af. Voel daarom regelmatig onder de deken bij de schoft of het paard niet klam of bezweet is.
Wie twijfelt, kan het beste laag inschatten. Veel paarden worden eerder te warm gedekt dan te koud.
Zomer: zweet, zon en insecten
In de zomer draait de verzorging om het tegenovergestelde: warmte kwijtraken in plaats van vasthouden.
- Afkoelen na werk — spoel een bezweet paard af met lauw tot koel water en haal het overtollige water met een zweetmes weg, zodat het niet onder een warme laag blijft staan. Laat een bezweet paard rustig opdrogen, niet in de volle zon stilstaan.
- Schaduw en water — een paard in de wei heeft in de zomer schaduw en altijd vers drinkwater nodig. De waterbehoefte loopt bij hitte flink op.
- Insecten — vliegen en knutten zijn in de zomer een serieuze last. Een vliegendeken, vliegenmasker en/of insectenwerend middel helpen. Sommige paarden reageren sterk allergisch op knutten (staarteczeem); overleg dan met de dierenarts over een aanpak.
- Zonbescherming — paarden met roze, onbehaarde huid (vaak rond de neus) kunnen verbranden. Hier helpt schaduw of een specifiek beschermingsproduct.
Een paard dat ondanks hitte en werk nauwelijks of niet zweet, is een waarschuwingssignaal. Verminderd zweten kan het paard oververhit maken; neem dat serieus en bel bij twijfel de dierenarts.
De overgangsperioden: voor- en najaar
De lastigste momenten zijn niet de diepe winter of de hoogzomer, maar de wisselingen ertussen. In het voor- en najaar schommelt het weer sterk: een koude ochtend kan overgaan in een warme middag.
In die periodes is dekenbeleid vooral een kwestie van meekijken met het weer en het paard, niet van een vaste deken die wekenlang op blijft. Een paard dat 's ochtends onder een deken staat te zweten in de middagzon, is te warm gedekt. Borstel in de ruiperiodes wat vaker, want er komt veel los haar vrij.
Praktisch samengevat
De kernvragen en hun korte antwoord:
- Scheren? Alleen als de wintervacht door werk en zweet een praktisch probleem wordt. Geen werk, geen zweet, meestal geen reden.
- Deken in de winter? Geschoren, oud, ziek of mager paard, of paard zonder beschutting in nat-koud weer: ja. Gezond, ongeschoren paard met beschutting en ruwvoer: vaak niet.
- Te dik dekken is een groter risico dan iets te dun. Voel regelmatig onder de deken.
- Zomer draait om afkoelen, schaduw, water en insectenwering.
- Vachtwissel vraagt vooral extra borstelen en een blik op de huid.
Laat een opvallend lange of krullende vacht bij een ouder paard, of een paard dat niet zweet, altijd door de dierenarts beoordelen. De rest is vooral meekijken met seizoen, weer en het paard zelf.
Zie ook: Dagelijkse verzorging van je paard · Jargon: dekens · Niveau: eigen paard