Bijna elk paard draagt wormen, maar lang niet elk paard heeft een ontwormkuur nodig. Het advies is de afgelopen jaren verschoven van vaste kuren op de kalender naar gericht behandelen op basis van mestonderzoek. Dit is waarom dat verschil ertoe doet en hoe je het praktisch aanpakt.
Waarom het vaste schema is achterhaald
Tot voor kort was het normaal om elk paard vier keer per jaar te ontwormen, ongeacht of het dier wormen had. Dat werkte een tijd, maar het heeft een keerzijde: hoe vaker je een middel inzet, hoe sneller wormen er ongevoelig voor worden. Die ongevoeligheid heet resistentie.
Het probleem is reëel. Er zijn nauwelijks nieuwe ontwormmiddelen in ontwikkeling, dus de handvol werkzame stoffen die er is, moet nog decennia mee. Elke onnodige kuur versnelt het moment waarop een middel niet meer werkt. Daarom is het devies nu: behandel alleen het paard dat het echt nodig heeft, en kies dan het juiste middel op het juiste moment.
Daar komt bij dat de wormdruk ongelijk verdeeld is over een koppel. Een bekende vuistregel is dat een klein deel van de paarden het overgrote deel van de eitjes uitscheidt. Die uitscheiders opsporen en behandelen pakt het probleem bij de bron aan, terwijl de rest met rust gelaten kan worden.
Wat mestonderzoek je vertelt
Bij mestonderzoek telt een laboratorium het aantal worm-eitjes in een mestmonster. De uitslag wordt uitgedrukt in EPG: eitjes per gram mest. Op basis van die telling bepaal je of behandelen nodig is.
- Lage telling — doorgaans hoeft er niet ontwormd te worden. Het paard draagt wormen, maar in een hoeveelheid die het zelf aankan.
- Hogere telling — een uitscheider; ontwormen is dan zinvol, ook om besmetting van de wei te beperken.
- Resistentietest — een tweede telling een aantal weken na de kuur laat zien of het gebruikte middel daadwerkelijk gewerkt heeft.
De precieze drempelwaarden en de keuze van het middel laat je over aan je dierenarts of een ontwormconsulent. Zij wegen ook mee om welk type paard het gaat: een veulen, een oud paard of een paard met een zwakkere weerstand heeft een ander regime dan een gezond volwassen paard.
Belangrijk: een gewone mesttelling vangt niet alles. Lintworm en de larven van horzels zijn er slecht of niet mee aan te tonen, en ingekapselde larven van bloedwormpjes (de kleine strongyliden) blijven onder de radar. Daarvoor bestaan aanvullende tests of gerichte momentkuren, los van de telling.
Een werkbaar ritme door het jaar
Een veelgebruikte aanpak combineert mestonderzoek in het groeiseizoen met een of twee vaste behandelmomenten voor de wormen die je niet telt. Globaal ziet dat er zo uit; stem het altijd af op je eigen situatie.
| Periode | Aanpak |
|---|---|
| Voorjaar tot najaar | Elke paar maanden mestonderzoek; alleen uitscheiders behandelen |
| Najaar / begin winter | Vaak een gerichte kuur tegen ingekapselde bloedwormlarven en lintworm |
| Bij twijfel of klachten | Extra mestonderzoek of overleg met de dierenarts |
Veulens, jonge paarden en nieuwkomers op het bedrijf vragen een strikter regime, omdat zij gevoeliger zijn en meer eitjes uitscheiden. Een nieuw paard zet je idealiter pas na onderzoek (en zo nodig behandeling) bij de rest in de wei, zodat je geen resistente wormen importeert.
Weidebeheer telt net zo zwaar
Ontwormen bestrijdt de wormen ín het paard; weidebeheer bestrijdt de besmetting eromheen. Zonder dat tweede deel blijf je dweilen met de kraan open. De belangrijkste maatregelen:
- Mest rapen — de wei een of twee keer per week afmesten haalt verreweg de meeste eitjes en larven weg.
- Niet overbezetten — meer ruimte per paard betekent minder besmettingsdruk.
- Rouleren en mengen — percelen afwisselen, en waar het kan begrazen met runderen of schapen, die de paardenwormen opnemen zonder zelf besmet te raken.
- Composteren — verse mest niet direct uitrijden over de weide; goed doorbroeide compost doodt de meeste eitjes.
Goed weidebeheer verlaagt de wormdruk zo sterk dat veel paarden met minder kuren toe kunnen. Het is daarmee geen bijzaak, maar een kernonderdeel van de aanpak.
Resistentie herkennen en tegengaan
Een middel werkt niet meer goed als de eitelling na een kuur nauwelijks daalt. Dat merk je alleen als je het toetst, vandaar de controletest een paar weken na behandeling. Een paar gewoonten houden je middelen werkzaam:
- Behandel op basis van onderzoek, niet op de kalender.
- Dien de juiste dosis toe op basis van het werkelijke gewicht — onderdoseren kweekt resistentie. Schat het gewicht met een meetband of weegbrug in plaats van op het oog.
- Wissel niet zomaar willekeurig van middel; doe dat in overleg, want sommige stoffen horen bij specifieke wormen of seizoenen.
- Houd nieuwe paarden apart tot ze onderzocht zijn.
Ontwormmiddelen zijn in Nederland diergeneesmiddelen; de dierenarts of apotheek bepaalt mee wat passend is. Vertrouw niet blind op losse online adviezen.
Kort samengevat
- Vrijwel elk paard draagt wormen; niet elk paard hoeft een kuur.
- Laat mestonderzoek (EPG) bepalen wie je behandelt, in plaats van iedereen op vaste data te kuren.
- Houd rekening met lintworm, horzellarven en ingekapselde bloedwormlarven die een telling mist — daar passen aparte momentkuren bij.
- Rapen, niet overbezetten en rouleren verlagen de wormdruk minstens zo veel als de kuur zelf.
- Controleer of je middel nog werkt en doseer op het echte gewicht, zodat resistentie geen kans krijgt.
Voor een schema op maat en de keuze van het juiste middel overleg je met je dierenarts; een aanhoudend zwaar wormbeeld kan klachten als vermageren of koliek (buikpijn bij het paard — altijd dierenarts bellen) geven en hoort dan ook door de dierenarts beoordeeld te worden.
Zie ook: Jargon: termen rond gezondheid en verzorging · Niveau: eigen paard