Bij mennen bestuur je een paard of pony niet vanuit het zadel, maar vanaf een wagen, met lange leidsels. Het is een door de KNHS erkende discipline naast bijvoorbeeld dressuur en springen, met een eigen leercurve: je leert niet zozeer zitten en sturen, maar aanspannen, communiceren via de leidsels, en samenwerken met de mensen om je heen op de bok.
Wat is mennen precies
De menner stuurt het paard via leidsels vanaf een wagen (ook wel het rijtuig genoemd), staand of zittend op de bok. Het paard loopt vóór de wagen in tuig (het mentuig) dat anders is opgebouwd dan een rijzadel: het verdeelt trekkracht over borst en schouders in plaats van gewicht over de rug. Mennen wordt zowel recreatief als op wedstrijdniveau beoefend, en de basis die je in de eerste lessen leert (een paard rustig en gecontroleerd vóór een wagen laten lopen) is bij elke spanvorm hetzelfde.
Spanvormen: begin bij enkelspan
Hoeveel paarden je voor de wagen spant, bepaalt de spanvorm:
| Spanvorm | Aantal paarden | Geschikt voor beginners |
|---|---|---|
| Enkelspan | 1 | Ja, de gebruikelijke instap |
| Tweespan | 2 (naast elkaar) | Na ervaring met enkelspan |
| Vierspan | 4 | Gevorderd, vaak wedstrijdmenners |
Er bestaan ook minder gangbare varianten, zoals een tandem (paarden achter elkaar). Voor wie wil beginnen is enkelspan de logische keuze: één paard om op te letten, één set leidsels om te leren voelen, en een overzichtelijke wagen.
Aanspannen: het paard klaarmaken voor de wagen
Aanspannen is het proces waarbij je een paard in het mentuig zet en vervolgens voor de wagen bevestigt. Dat gebeurt in een vaste volgorde (eerst het tuig aanleggen, dan het paard tussen de bomen of aan de disselboom plaatsen, en pas daarna de wagen daadwerkelijk vastmaken), zodat het paard nooit onverwacht trekkracht voelt.
Een paard moet aan een wagen wennen voordat het er goed voor kan lopen: het geluid van wielen, de aanwezigheid van iets achter zich, de druk van het tuig. Die gewenning gebeurt stap voor stap en onder begeleiding van een ervaren menner of instructeur. Dit is niet iets om zelf uit te proberen zonder les: een paard dat schrikt van een wagen is lastiger te corrigeren dan een paard dat schrikt onder het zadel, juist omdat de menner niet op het paard zit.
De rol van de groom of achterrijder
Bij mennen zit de menner meestal niet alleen op de bok. Een groom (ook wel achterrijder genoemd) helpt mee met balans van de wagen, springt af om obstakels weg te halen of een hindernis te verkennen, en houdt tijdens onderdelen als de marathon een oog op de veiligheid. Bij grotere spannen en op wedstrijdniveau is deze rol vaste prik; bij enkelspan-lessen kan een instructeur die functie vervullen totdat je zelfstandiger wordt.
Het Menbewijs van SRR
Het Menbewijs is een examen van SRR Nederland, het instituut dat ook het Ruiterbewijs afneemt. SRR vergelijkt het met het rijbewijs voor automobilisten: het toont dat je veilig en verantwoord met een aanspanning kunt rijden, in het terrein en op de openbare weg. Het heette vroeger Koetsiersbewijs. Het Menbewijs is geen voorwaarde voor een KNHS-wedstrijd: het Disciplinereglement Mennen 2026 vraagt daarvoor lidmaatschap van de KNHS en een startpas of licentie, en noemt het Menbewijs niet. Wel is het in sommige natuurgebieden verplicht, bijvoorbeeld in de bossen van de gemeente Arnhem.
Opbouw van het examen. Het Menbewijs bestaat uit twee onderdelen:
- Theorie: een digitaal examen met 35 meerkeuzevragen. Je slaagt met minstens 28 goede antwoorden. Het lesmateriaal en oefenexamens staan online bij SRR.
- Praktijk: de examinator beoordeelt het paard of de pony en het rijtuig, het optuigen en in- en uitspannen, je controle tijdens het rijden en het rijden van wendingen. Ook let hij op hoe je je in het verkeer gedraagt, bijvoorbeeld je plaats op de weg en het aangeven van richting. Het examen bevat een rit door de bebouwde kom.
Het Menbewijs geldt voor enkelspan. Daarna bestaan bij SRR nog examens voor tweespan en langspan. Voor het tweespanexamen moet je het Menbewijs minstens drie maanden hebben en maak je ook een theorie-examen. Het langspanexamen is alleen praktijk en kan drie maanden na het tweespanexamen.
Minimumleeftijd. SRR noemt voor het Ruiter- en Menbewijs een minimumleeftijd van 12 jaar. Ben je net geen 12, dan kun je ontheffing vragen.
Kosten. Volgens de tarieven van SRR per 1 januari 2025 kost het Menbewijs € 110 inclusief btw. Daarin zitten het digitale lesmateriaal, de examinator, een verzekering tijdens het examen en een levenslang geldige pas. Op de algemene pagina over het Menbewijs noemt SRR nog € 100; de tarievenpagina geeft € 110, vraag bij twijfel de actuele prijs na. Een herexamen praktijk kost € 63 en een herexamen theorie € 40. Het tweespan- en het langspanexamen kosten elk € 90. Lessen en de huur van een aanspanning betaal je apart.
Waar je het haalt. Via je eigen manege, stal, instructeur of vereniging, die een examen bij SRR aanvraagt, of bij een opleider uit de lijst van SRR. Op de examenkalender zie je waar en wanneer er examens zijn. Sommige locaties vragen een eigen aanspanning, andere hebben er een ter plekke.
Hoe een menwedstrijd is opgebouwd
Een samengestelde menwedstrijd kent klassiek drie onderdelen:
- Dressuur: een vast of voorgeschreven programma met nauwkeurige oefeningen in de baan, waarbij houding, gehoorzaamheid en soepelheid van het span worden beoordeeld.
- Marathon: een buitenparcours met verplichte hindernissen (vaak natuurlijke of gebouwde obstakels, zoals waterpartijen), waarbij tempo en behendigheid tellen.
- Vaardigheid: een parcours met kegels waar telkens een bal los op ligt; je rijdt er precies tussenin zonder een bal eraf te rijden, wat stuurvaardigheid en precisie test.
Dit is de klassieke driedeling zoals die bij mennen gangbaar is; welke onderdelen en klassen bij een specifieke wedstrijd gelden, en hoe die worden beoordeeld, verschilt per niveau en categorie. Voor de exacte reglementen en klasse-indeling is knhs.nl de aangewezen bron.
Wat het reglement vraagt voor je eerste menwedstrijd
Dit staat in het KNHS Disciplinereglement Mennen 2026 (ingangsdatum 1 april 2026).
Lidmaatschap en licentie. Je moet lid zijn van de KNHS. Verder heb je voor elke spansoort waarmee je uitkomt een geldige startpas of licentie nodig. Uitzonderingen zijn de Impulsrubrieken (zie hieronder) en de minimarathon, tenzij de rubriek alleen voor startpashouders is. In de tarievenlijst 2026 staat de rijderlicentie mennen voor € 150 voor twaalf maanden, € 36,50 voor een maand en € 24,75 voor een dag.
Minimumleeftijd. Je mag meedoen aan samengestelde menwedstrijden, minimarathons en dressuur-vaardigheidswedstrijden vanaf het begin van het kalenderjaar waarin je de volgende leeftijd bereikt:
| Spanvorm | Minimumleeftijd deelnemer |
|---|---|
| Enkelspan pony | 10 jaar |
| Enkelspan paard | 12 jaar |
| Tweespan pony | 14 jaar |
| Tweespan paard | 16 jaar |
| Tandem en vierspan pony | 16 jaar |
| Tandem en vierspan paard | 18 jaar |
Ook voor de groom gelden grenzen. Is de deelnemer jonger dan 18 jaar, dan moet de groom 16 jaar of ouder zijn en in de buurt blijven. Is de deelnemer 18 of ouder, dan moet de groom bij de dressuur en de vaardigheid minstens 12 jaar zijn, en bij de marathon en de minimarathon minstens 14. Overtreding betekent uitsluiting.
Helmplicht en bodyprotector. Deelnemers, grooms en passagiers moeten bij alle onderdelen en tijdens het losrijden een correct bevestigde veiligheidshelm dragen die is goedgekeurd voor de paardensport, op straffe van uitsluiting. Tijdens de marathon en de minimarathon is daarnaast een bodyprotector (EN 13158) verplicht voor deelnemers en grooms. Deelnemers, grooms en passagiers onder de 18 jaar dragen helm en bodyprotector bij alle onderdelen. Een opblaasbaar vest mag alleen als extra bescherming, over een gewone bodyprotector. Meer over cap en vest staat in Veilig rijden: cap, bodyprotector en airbagvest.
Instaprubrieken. Een organisatie kan Impulsrubrieken uitschrijven: een jeugdrubriek en een BB-rubriek. Daaraan doe je mee als KNHS-lid, zonder startpas. Het niveau is bij dressuur gelijk aan B en bij vaardigheid gelijk aan L, en de resultaten worden niet geregistreerd. Een organisator mag een klassement opmaken. De minimumleeftijd voor de deelnemer is hier lager: enkelspan pony 8 jaar, tweespan pony en enkelspan paard 10 jaar, tweespan paard 16 jaar, en de groom is minstens 16. De jeugdrubriek is voor deelnemers tot en met het jaar waarin ze 18 worden. Kinderen van 7 jaar en ouder kunnen bij Bixie&Friends met een pony in enkelspan meedoen.
Zelf beginnen met mennen
Wie wil starten, zoekt het beste een manege of menvereniging die menlessen aanbiedt. Daar leer je onder begeleiding: eerst de basis van tuig en aanspannen, dan de eerste stappen op de bok met een ervaren instructeur naast je, en pas later zelfstandig een paard vóór de wagen sturen. Wil je daarna meedoen aan wedstrijden, dan kies je mennen als discipline bij het aanvragen van je KNHS-startlicentie. De stappen om je in te schrijven staan in de gids over inschrijven voor een wedstrijd.
Kort samengevat
- Mennen is het besturen van een paard vóór een wagen met lange leidsels, in plaats van erop rijden.
- Enkelspan (één paard) is de gangbare instap; tweespan en vierspan volgen met ervaring.
- Aanspannen (het paard in mentuig voor de wagen zetten) leer je stap voor stap onder begeleiding, met veiligheid voorop.
- Een groom of achterrijder helpt op de wagen mee met balans en veiligheid.
- Het Menbewijs van SRR is een examen voor veilig mennen vanaf 12 jaar en kost € 110. Voor een KNHS-wedstrijd is het niet verplicht.
- Een menwedstrijd bestaat klassiek uit dressuur, marathon en vaardigheid. Voor een enkelspan pony ben je minstens 10 jaar, voor een enkelspan paard minstens 12.
- Een veiligheidshelm is bij alle onderdelen verplicht, een bodyprotector bij de marathon en de minimarathon en voor deelnemers onder de 18 jaar altijd.
Bronnen (geverifieerd 7 september 2026, Menbewijs en wedstrijdregels 2 november 2026): KNHS Disciplinereglement Mennen 2026 (art. 400, 401, 433 tot en met 435 en bijlage 4) · KNHS Tarievenlijst 2026 · SRR Nederland: het Menbewijs · SRR Nederland: kosten Menbewijs · SRR Nederland: tweespan- en langspanexamen · SRR Nederland: veelgestelde vragen · KNHS: Wanneer mag je meedoen aan Bixie&Friends Proevendagen?
Zie ook: KNHS-startpas en startlicentie aanvragen · Inschrijven voor een wedstrijd · Veilig rijden: cap, bodyprotector en airbagvest · Niveau: wedstrijd · Paardentermen